Ximi Tool: Xích Quỷ

Quốc hiệu Xích Quỷ thời Kinh Dương Vương

Xích Quỷ (chữ Hán: 赤鬼) trong huyền sử Việt Nam được xem là quốc hiệu đầu tiên của nước Việt vào đầu thời đại Hồng Bàng, một quốc gia cổ đại có thật của cư dân Bách Việt.

Nhiều người thường hiểu lầm về ý nghĩa của cái tên này. Tuy nhiên, theo chiết tự Hán Việt, Xích (赤) nghĩa là màu đỏ, còn Quỷ (鬼) ở đây tuyệt nhiên không mang nghĩa là ma quỷ. Thực tế, "Xích Quỷ" là tên một ngôi sao có sắc đỏ rực rỡ nhất trong Nhị thập bát tú trên bầu trời. Tục truyền đây là quốc hiệu của đất nước, được xem là cội nguồn của Việt Nam vào thời Kinh Dương Vương.

1. Giải mã tên gọi "Xích Quỷ" trong Ngọc Phả

Cuốn "Ngọc Phả truyền thư" của từ đường họ Nguyễn đã đưa ra một lời giải thích thâm sâu về nguồn gốc tên gọi này:

Chữ "Xích" là màu đỏ, ngụ ý phương Nam (theo quan niệm ngũ hành).
Chữ "Quỷ" thực chất được tạo thành từ chữ "Vương" của người Bách Việt. Cụ thể, 3 chữ Vương ghép lại thành chữ "Quỷ".

Truyền thuyết kể rằng, Đế Thừa là cháu hai đời của Thần Nông (Viêm Đế), có ba con trai: Đế Minh, Đế Nghi, Đế Long. Ba người con này đều làm Vương ở 3 phương. Kinh Dương Vương là con trai của Đế Minh (tức Đế vùng phương Nam), khi thấy cả ba người đều là Đế ở ba nơi, nên đã ghép ba chữ "Vương" này lại tạo thành chữ "Quỷ".

Như vậy, tên "Xích Quỷ" mang ý nghĩa khẳng định Vương ở phương Nam, ngụ ý nước Nam đã có chủ.

2. Dấu ấn trong thư tịch cổ

Đại Việt Sử ký Ngoại kỷ Toàn thư do Ngô Sĩ Liên biên soạn chép:

"Nhâm Tuất, năm thứ 17. Xưa cháu ba đời của Viêm Đế họ Thần Nông là Đế Minh sinh ra Đế Nghi, sau Đế Minh nhân đi tuần phương Nam, đến Ngũ Lĩnh lấy con gái Vụ Tiên, sinh ra vua Kinh Dương Vương. Vua là bậc thánh trí thông minh, Đế Minh rất yêu quý, muốn cho nối ngôi. Vua cố nhường cho anh, không dám vâng mệnh. Đế Minh mới lập Đế Nghi là con nối ngôi, cai quản phương Bắc, phong cho vua làm Kinh Dương Vương, cai quản phương Nam, gọi là nước Xích Quỷ".

Đến thế kỷ 17, Thiên Nam ngữ lục kể lại câu chuyện kết hôn của Kinh Dương Vương đầy thơ mộng:

“Kinh Dương ngày ấy đi chơi
Thuyền trăng buồm gió tếch vời Nam minh.”

Tại chốn Nam minh ấy, Kinh Dương Vương đã gặp gỡ con gái Thần Long:

“Nàng rằng: thiếp con Động Đình
Thần Long là hiệu, Nam minh là nhà.”

4. Địa danh huyền thoại: Nam Minh và Ngũ Lĩnh

Trong các câu thơ trên, Nam minh được chú giải là "bể rộng ở phía Nam". Sách Nam Hoa kinh của Trang Tử có câu: "Bằng chi tỉ ư Nam minh dã, đoàn phù dạo nhi thường giả cửu vạn lý". Từ các thông tin của Thiên Nam ngữ lục, có thể thấy Nam minh - nơi Kinh Dương Vương gặp con gái Thần Long - có thể chính là vịnh Bắc Bộ ngày nay.

Tương tự, núi Ngũ Lĩnh nơi Kinh Dương Vương đi tuần là ngọn núi có tên là Ngũ. Đây có thể là ngọn núi ở vùng trung tâm vì số 5 là số trung tâm của Hà thư. Ca dao xưa vẫn còn lưu truyền:

“Núi thờ cha Tản Viên
Núi thờ mẹ Tây Thiên
Đều hướng về Ngũ Lĩnh
Thờ núi Tổ linh thiêng.”